Tuesday, April 2, 2019

ගාසා හි පළමු සටන​

පලස්තීනය වෙතට 1917 සහ 1918 වසරවලදී එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර මාලාව, මැද පෙරදිග ප්‍රදේශයෙහි ඔටෝමන් ප්‍රදේශ ඉලක්ක කරගෙන බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් එල්ල කළ තුන්වන යුධ ව්‍යාපාරය ලෙස සැළකිය හැක​. පළමු යුධ ව්‍යාපාරයන් වන්නේ මෙසපොතේමියාවෙහි සහ සිනායි අර්ධද්වීපයෙහි මෙහෙයුම් ය​.

ඊජිප්තුව දෙසට එල්ල වන තුර්කි තර්ජනයන්ට මුහුණ දීම සඳහා, 1916 මාර්තු මාසයේදී, ජෙනරාල් ආර්චිබෝල්ඩ් මරේගේ නායකත්වයෙන් ඊජිප්තු කාර්ය සාධන බලකාය (Egyptian Expeditionary Force) පිහිටුවන ලද්දේ ය​. 1916 අගෝස්තුවේදී රොමානි නගරයට එල්ල වූ ප්‍රහාරය පරාජය කිරීමෙන් පසු සූවස් ඇළ ප්‍රදේශයට එල්ල වන තුර්කි ප්‍රහාර අවසන් විය​. මරේගේ සේනාව කෙමෙන් සිනායි අර්ධද්වීපයේ පාලනය තහවුරු කරගැනීමට පටන් ගති. 1916 දෙසැම්බරයේදී ඊජිප්තු කාර්ය සාධන බලකායෙහි කාන්තාර බලකාය විසින් එල් අරීෂ් වරාය අල්ලාගන්නා ලද්දේ ය​. 1917 ජනවාරියේදී රෆා සටනින් පසු සිනායි අර්ධද්වීපයේ බ්‍රිතාන්‍ය බලය තහවුරු වූයේ ය​. එයින් පසු බ්‍රිතාන්‍යයන් පලස්තීනය ඉලක්ක කරගෙන යුධ මෙහෙයුම් අරඹන ලදී.



පලස්තීන යුධ මෙහෙයුම්වල ආකර්ශණීයම ඉලක්කය වූයේ ජෙරුසලම බව නොරහසකි. නමුත් මුල් අවස්ථාවේ සිට ම ජෙරුසලම ඉලක්ක කරගෙන ප්‍රහාරයන් එල්ල වූයේ යයි කිව නොහැක​. ලන්ඩනයේ බලධාරීන් නිවැරදිව අවබෝධ කර නොගත් ගැටළුවකට මරේගේ සේනාව මුහුණ දී සිටියේ ය​. එනම් ජල ප්‍රශ්නය යි. පලස්තීන යුධ මෙහෙයුම් බොහෝ ලෙසින්ම කාන්තාර ප්‍රදේශයන් හි සිදු කිරීමට වූ හෙයින් ඒ සඳහා සුදුසු සහ ප්‍රමාණවත් හමුදා සූදානම් කළ යුතු වූයේ ය​. එමෙන්ම අතිශයින්ම වැදගත් වූ ජල සැපයුම ස්ථාවර කරගැනීම අත්‍යාවශ්‍ය වූයේ ය​. 1917 වසර ආරම්භයේදී ද මරේගේ සේනාව සිය සැපයුම් සඳහා රඳා පැවතුණේ සිනායි අර්ධද්වීපය හරහා ඉදි කෙරුණ දුම්රිය මාර්ගය සහ ජල නල මාර්ගය මත ය​.

ගාසා හි පළමු සටන​

පලස්තීනයට කඩා වැදීමට නම් මුලින්ම ජය ගතයුතු ප්‍රබල ඔටෝමන් බලකොටුවක් වූයේ ය​. ඒ ගාසා නගරය යි. ගසා නගරය ඔටෝමන් පාලනයෙහි පැවති වැදගත් බලකොටුවක් වූයේ ය​. එහි ආරක්ෂක සංවිධාන සවිමත් වූ අතර නගරය අල්ලා ගැනීම සැලකිය යුතු අභියෝගයක් විය​​.

මේ වනවිට ඊජිප්තු කාර්ය සාධන බලකාය සතුව පාබල ඩිවිෂන හතරක් ද ඇන්සැක් අශ්වාරෝහක ඩිවිෂනය සහ අධිරාජ්‍යයීය ඌස්ත්‍රාරෝහක (ඔටුවන් පිට නැගී යන හමුදා) ඩිවිෂනය ද අයත් වූයේ ය​. මෙම අශ්වාරෝහක ඩිවිෂන තුර්කි ස්ථානයන්ට "ගසා දුවන​" ආකාරයේ ප්‍රහාර නිරන්තරයෙන් එල්ල කළේ ය​. නමුත් මාර්තු 26 වනදා මෙම හමුදා කණ්ඩායම් ඊට වඩා විශාල ප්‍රහාරයකට යොමු වූහ​. එය ගාසා නගරයට පහර දීම ය​. මෙහිදී සටන් බිමෙහි හමුදා මෙහෙයවීම ජෙනරාල් චාර්ල්ස් ඩෝබෙල් විසින් සිදු කෙරුණි.

මරේ මෙහිදී සිදු කළ ප්‍රධානම වරද නම් ප්‍රමාණවත් තරම් සේනාංක නොමැතිව ප්‍රහාරය ඇරඹීම ය​. ඔහු සහ බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා නායකත්වය බලාපොරොත්තු වූයේ ඉක්මන් ප්‍රහාරයකින් තුර්කීන් පරාජය කිරීමයි. මෙය සාර්ථක වන්නට ඉඩ තිබුණු නමුත් අවසානයේදී පරාජයෙන් කෙළවර වූයේ ය​.

බ්‍රිතාන්‍යයන් බලාපොරොත්තු වූයේ වේගවත් ප්‍රහාරයකින් ගාසා නගරය වටලා පහර දී එය අල්ලා ගැනීම යි. අතිරේක ඔටෝමන් සේනා පැමිණීමට පෙර බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා විසින් නගරය අල්ලා ගතයුතු වූයේ ය​. නගරය වටලෑම​ සඳහා, ඔවුනගේ වේගවත්ම අශ්වාරෝහක සහ ඌස්ත්‍රාරෝහක​ සේනාංක ගාසා නගරයට දකුණු දෙස හරහා නගරයට ඊසාන දිශාව කරා යවන ලද්දේ ය​. ඔවුන් නගරය එදෙසින් වටලා අතිරේක සේනා පැමිණීම වැළැක්විය යුතු විය​. මේ අතර පාබල සේනාංක නගරයට දකුණු දෙසින් පැමිණ ප්‍රධාන ප්‍රහාරය එල්ල කළ යුතු වූයේ ය​. ඔවුනට කාලතුවක්කුවල ආධාර ද ලැබිණ​.

බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාවට ආහාර සහ විශේෂයෙන්ම ජලය තිබුණේ පැය 24 ක කාලයක් සඳහා පමණි. එහෙයින් දිගු සටනක් කිරීමට නම් ඔවුන් ගාසා හි ළිං අල්ලා ගතයුතු වූයේ ය​. එසේ නොවුණහොත් හමුදාව විඩාවට සහ පිපාසයට පත්ව පරාජය වීමේ අවදානම බරපතල විය​. ඔටෝමන් අතිරේක සේනාංක ද වැඩි දුරක නොවූ හෙයින් ඉක්මන් සටනකින් ගාසා අල්ලා ගැනීම අතිශයින්ම වැදගත් වූ බව නොරහසකි.

1917 මාර්තු 26 වනදා හිරු එළිය වැටීමට පෙර බ්‍රිතාන්‍ය අශ්වාරෝහක සහ ඌස්ත්‍රාරෝහක සේනා ගාසා වටලෑමට පිටව ගිය හ​. ඔව්හු නගරයෙන් උතුරු දෙසට දිවෙන වෙරළබඩ මාර්ගය මෙන්ම නගරයෙන් ගිණිකොණදිගට බීර්ශෙබා දෙස දිවෙන මාර්ගය ද අවහිර කළ හ​. මෙහිදී ඔවුනට මුහුණ දීමට සිදු වූයේ සුළු සටන්වලට පමණි.

නමුත් ගාසා වෙත එල්ල කළ ප්‍රධාන ප්‍රහාරය සැලසුම් කළ පරිදි සිදු නොවී ය​. උදෑසන වූ දැඩි මීදුම හේතුවෙන් අලි මුන්ටාර් උස්බිම් ප්‍රදේශයට එල්ල කිරීමට සැලසුම් කළ ප්‍රහාරය පැය කිහිපයකින් ප්‍රමාද වූයේ ය​. ගාසා නගරය අල්ලා ගැනීමට මෙය ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් විය​. අලි මුන්ටාර් ප්‍රහාරය උදෑසන 8 ට එල්ල කිරීමට නියමිත වුවද එය සිදු කෙරෙන විට මධ්‍යාහ්නය වී තිබුණි. එහිදී ද බ්‍රිතාන්‍ය කාලතුවක්කු බලාපොරොත්තු වූ තරම් සාර්ථක නොවූ අතර බ්‍රිතාන්‍ය පාබල සේනා ප්‍රබල තුර්කි ප්‍රහාරයකට ලක් වූයේ ය​. තුර්කි ප්‍රහාරයන්ගෙන් ආවරණය වීමට ක්‍රමයක් ද භූමිය විසින් ඔවුනට සැපයුනේ නැත​.

මේ අතර ජෙනරාල් චෙට්වෝඩ් විසින් ඇන්සැක් අශ්වාරෝහයකන් වෙත අණ කළේ සවස 4 ට උතුරු සහ ඊසාන දෙසින් ගාසා වෙත පහර දෙන ලෙස ය​. බ්‍රිතාන්‍ය 53 වන පාබල ඩිවිෂනය තමන්ට සිදු වූ හානි ද නොතකමින් අලී මුන්ටාර් වෙත දිගටම පහර දුන්නෝ ය​. අශ්වාරෝහක ප්‍රහාරය ද සාර්ථක ලෙස සිදු කෙරිණ​. සවස 6.30 වනවිට පාබල සහ අසරු සේනා ගාසා හි වීදි කරා එළඹුණෝ ය​. තුර්කීහු සිය අවසන් සටනට සූදානම් වූහ​.

මෙසේ ජයග්‍රහණය පෙනි පෙනී තිබියදී ඔවුන් මවිත කරන නියෝගයක් බ්‍රිතාන්‍ය සේනාංක වෙත ලැබුණි. ඒ ඩෝබෙල් සහ චෙට්වෝඩ් යන ජෙනරාල්වරුන් වෙතිනි. ඔවුන් විසින් බ්‍රිතාන්‍ය සේනාංකයන්ට ගාසා නගරයෙන් පසුබසින ලෙස අණ කෙරිණ​. ඔවුන් ගාසා හි අවසන් ජයග්‍රහණය සඳහා සටන් වදිද්දී ඔටෝමන් අතිරේක සේනාංක​ ප්‍රදේශයට කඩා වදිනු ඇතැයි වන බිය මෙම ජෙනරාල්වරුන්ට වූයේ ය​. හිරු බැසගෙන එද්දී ඔටෝමන් අතිරේක සේනා සහ බ්‍රිතාන්‍ය අශ්වාරෝහකයන් අතර ගැටුම් වාර්තා වීම මෙම සැකය තීව්‍ර කළේ ය​. මේ අතර ජලය සහ වෙඩි උණ්ඩ ද හිඟ වෙමින් පැවතීම බ්‍රිතාන්‍යයන් අධෛර්යයට පත් කළ අනෙක් කරුණ විය​.

ඩෝබෙල් සහ චෙට්වෝඩ් ගත් මෙම තීරණය හේතුවෙන් බ්‍රිතාන්‍ය සේනාවලට විශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් මග හැරුණි ද​, නැතහොත් ඔවුන් මහා ව්‍යසනයකින් ගැලවුණි ද යන්න විවාදාත්මක කරුණකි. නමුත් ඇති පමණ ජල සැපයුමක් සහ ඔටෝමන් අමතර සේනාවලට මුහුණ දීමට ප්‍රමාණවත් සේනාංකයක් සිටියේ නම් ගාසා හි පළමු සටන ජයග්‍රහණය කළ හැකිව තිබුණි.

ගෝලාන් කඳුකරය

සම්පූර්ණ විශාලත්වය වර්ග කිලෝමීටර 1,800 ක් පමණ වන ගෝලාන් කඳුකරය ඊශ්‍රායලය සහ සිරියාව අතර පිහිටි ප්‍රදේශයකි.

මෙය 1948 අරාබි - ඊශ්‍රායල යුද්ධයෙන් පසු සිරියාවේ පාලනය යටතේ තිබුණ අතර, වර්ග කිලෝමීටර 1,200 ක් පමණ ඊශ්‍රායලය විසින් 1967 සයදින යුද්ධයේදී අල්ලාගනු ලැබුණා. තවත් වර්ග කිලෝමීටර් 235 ක් එක්සත් ජාතීන්ගේ නිරීක්ෂණ හමුදා යටතේ පවතිනවා.

Map: BBC


යුධමය වශයෙන් වැදගත් හෙයින් ඊශ්‍රායලය මෙම ප්‍රදේශය නැවත භාර දීමට කැමැත්තක් දක්වන්නේ නැහැ.

මෙම ප්‍රදේශය 1981 දී ඊශ්‍රායලය විසින් සිය රාජ්‍යයේ කොටසක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළා. 2019 මාර්තු 24 වනදා, ගෝලාන් කඳුකර ප්‍රදේශය ඊශ්‍රායලයේ ස්වෛරී ප්‍රදේශයක් ලෙස පිළිගත් පළමු රාජ්‍යය බවට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය පත් වුණා.

ඊශ්‍රායල පාලනයෙහි පවතින ගෝලාන් කඳුකර ප්‍රදේශයේ 40,000 ක් පමණ ජීවත් වන අතර ඉන් අඩක් පමණ ඊශ්‍රායලය එම ප්‍රදේශය අල්ලාගත් පසු පැමිණි යුදෙව්වන් වනවා.

Monday, October 15, 2018

අගරදගුරු ඔස්කාර් රොමේරෝ සහ මැල්කම් කාදිනල් රන්ජිත්

1980 මාර්තු 24 වනදා දේව මෙහෙයක් පවත්වමින් සිටියදී ඝාතකයකුගේ වෙඩි පහරට ලක්ව එල් සැල්වදෝරයේ අගරදගුරු ඔස්කාර් රොමේරෝ මරණයට පත් වූයේ ය​. ඔහුගේ ඝාතනය අදට ද නොවිසඳුණ අබිරහසකි. නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ විමර්ශනයක් මගින් කියවුණේ අන්ත දක්ෂිනාංශික ඝාතක කල්ලියක ප්‍රධානියා වූ රොබර්තෝ ඩ'අබුයිසොන් මෙම ඝාතනයට අණ දුන් බව ය​.

රොමේරෝගේ "අපරාධය" වූයේ මානව හිමිකම් වෙනුවෙන් හඬ නැගීම ය​.

සාන්ත ඔස්‍කාර් රොමේරෝ (Getty Images)

ඔහුගේ අවමගුල් උත්සවය අවස්ථාවේ 250,000 ක් පමණ ජනකායක් ඊට එක් වූ බව කියවේ. ඒ එල් සැල්වදෝරයේ ජනගහනයෙන් දහසයෙන් එකකි. අවමගුල් උත්සවයේදී ද කලබල ඇති වූ අතර එය ද කිසිවකු විසින් කළේදැයි නොදනී.

ඊයේ (2018 ඔක් 14) ෆ්‍රැන්සිස් පාප්තුමා ඔස්කාර් රොමේරෝ සාන්තුවරයට උසස් කළේ ය​. ඒ මානව හිමිකම් වෙනුවෙන් කළ සටන නිසා ය​.

මැල්කම් කාදිනල් රන්ජිත් (News First)

මේ අතර ලංකාවේ කාදිනල් මැල්කම් රන්ජිත් නමැත්තා මානව හිමිකම් ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ෆ්‍රැන්සිස් පාප්වහන්සේට ද අභියෝග කරමින් සිටියි.

යේසුස්වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් රෝමය වෙත ළඟා වෙද්දී, යක්ෂයාගේ ඉගැන්වීම් ලංකාවේ කතෝලික පල්ලිය අරක් ගනිමින් සිටියි.

Tuesday, October 9, 2018

ජර්මානුන් 132 දෙනකු තනිව යටත් කරගත් ඇමරිකානුවා

පළමු ලෝක යුද්ධයේදී වාර්තා වූ විවිධ වීරක්‍රියා අතුරින්, ඇතැම් විට තනි පුද්ගලයකු විසින් සිදු කරන ලද පුදුමාකාරම වීර ක්‍රියාව වාර්තා වන්නේ 1918 ඔක්තෝබර් 8 වනදා ය​. මියුස්-ආර්ගොන් ප්‍රහාරය අතරතුර දී ඇමරිකානු හමුදා ඛණ්ඩයකට ජර්මන් මැෂින් තුවක්කු කණ්ඩායමක් අල්ලා ගැනීම බාර විය​. මෙම ඇමරිකානු භට පිරිසෙහි 17 දෙනකු වූ අතර ඒ වනවිට ද ඔවුනට සිරකරුවන් පිරිසක් යටත් වී සිටිය හ​. ඔවුනගේ ඉලක්කය වූ මැෂින් තුවක්කු කණ්ඩායම විසින් එල්ල කළ ප්‍රහාර හමුවේ ඇමරිකානු භට පිරිසෙන් සය දෙනෙක් මියගොස් තුන් දෙනෙක් තුවාල ලද හ​. ඉතිරි වූ පිරිසේ ඉහල ම නිලධාරියා වූයේ ඇල්වින් යෝර්ක් නම් කෝප්‍රල්වරයෙකි.

ඇල්වින් යෝර්ක් තම වීරක්‍රියාව සිදු වූ ස්ථානයේ 1919 දී

අනෙක් පිරිසට සිරකරුවන් මුර කිරීම බාර දුන් යෝර්ක්, සිය රයිෆලයෙන් මැෂින් තුවක්කු කණ්ඩායමේ එක එක සෙබළා බැගින් ඉලක්ක කරන්නට විය​. මෙසේ 28 දෙනකු ඔහුගේ වෙඩි පහරට ලක් වූහ​. ඉන්පසු බයිනෙත්තු ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ සෙබළුන් සය දෙනෙකුට පිස්තෝලයෙන් වෙඩි තබා ඔවුන් බිම හෙළූ කෝප්‍රල් යෝර්ක් ජර්මානුන්ට යටත් වන ලෙස අණ කළේ ය​. තමන්ට එල්ල වූ ප්‍රහාරය හමුවේ විශාල පිරිසක් තමන්ට පහර දෙන්නේ යයි සිතූ ජර්මන්නු යටත් වූහ​. කෝප්‍රල් ඇල්වින් යෝර්ක් ජර්මානුන් 132 දෙනකු සහ මැෂින් තුවක්කු 35 ක් තනිවම තමන් භාරයට ගත්තේ ය​.

Thursday, August 23, 2018

ලංකාවේ විප්ලවවාදීන්ට ගුරු ගීතය නැතිව බැරි ඇයි?

චින්ගීස් අයිත්මාතෙව් ලියූ පොත් අතුරින් ගුරු ගීතය ලංකාවේ අතිශයින් ජනප්‍රිය පොතකි. එහි සඳහන් කතාව පාදක වන්නේ කොමියුනිස්ට් පාලනය මධ්‍යම ආසියාවෙහි ස්ථාපනය කෙරෙන මුල් කාළයේ මධ්‍යම ආසියාවේ සාම්ප්‍රදායික වැඩවසම් ක්‍රමය අධ්‍යාපනය තුළින් පෙරළා දමා නව ක්‍රමය ස්ථාපනය කිරීමට එන ගුරුවරයකු හා ඔහුගේ ශිෂ්‍යයාවක අතර බැඳීමකි.

මෙය කෙතරම් දුරට වැඩවසම් ක්‍රමයෙන් වියුක්ත ද​? විප්ලවවාදී ද​? යන්න විමසා බැලීම වටී.

ලංකාවේ පුරුෂාධිපත්‍යය රජයන සමාජයට ගුරුගීතය කදිමට ගැලපේ. මේ කතාවේ ගුරුවරයා පියකු හෝ වැඩිමහලු සහෝදරයකු හා සමාන භූමිකාවක් රඟපාද්දී අල්තිනායි රඟ දක්වන්නේ ලෝකය ගැන දැනුමින් අඩු කෙල්ලකගේ චරිතයයි. ඇය ලෝකය දකින්නේ ඇගේ ලෝකයට එන වැඩිමහලු පිරිමියකු හරහාය​.

Pic: SBS

ලංකාවේ විප්ලවවාදීන් මොන කතා පැවැත්වූවද උන් බොහෝ දෙනා පුරුෂාධිපත්‍යය හිතේ දරාගෙන සිටින්නෝ ය​. එසේ නැතැයි කියන අයට ඉතා සරල අභියෝගයක් කරමි.

ලංකාවේ විප්ලවවාදී කියාගන්නා පක්ෂවල (උදාහරණයක් ලෙස ජවිපෙ) ඉතිහාසයේ මෙතෙක් කල් මධ්‍යම කාරක සභා සහ දේශපාලන මණ්ඩල සාමාජිකයන් අතුරින් කී දෙනකු කාන්තාවන් වීද යයි ප්‍රසිද්ධ කරන්න​. එය මෙතෙක් කල් එම පක්ෂවල අදාළ මණ්ඩලවල සිටි සියලු සාමාජිකයන් අතුරින් ප්‍රතිශතයක් ලෙස කීදෙනෙකුදැයි ප්‍රසිද්ධ කරන්න​.

(එයාලගෙන් ලැබෙන උත්තරේ, අපි විප්ලවවාදී. ඒ නිසා අපි ප්‍රසිද්ධ කරන්නෙ නෑ. ඇත්ත කාරණේ කරන්නෙ නෑ නෙවේ කරන්න බෑ)

පක්ෂයේ පහළ මට්ටමේ කාන්තාවන් විශාල ප්‍රමාණයක් ඉන්නා බව සැබැවි. උන්ව දක්කන්නේ අර කියු මණ්ඩලවල ඉන්නා උන් ය​.

ඉතින් ගුරුගීතය විප්ලවවාදී නොවන්නේ කෙසේද​?

Tuesday, July 10, 2018

ප්‍රංශයේ උදව්වෙන් බෙල්ජියම නිදහස් වූ හැටි

ප්‍රංශය සහ බෙල්ජියම ලෝක කුසලාන අවසන් පූර්ව තරගයට සූදානම් වෙද්දි මේ දෙරට සම්බන්ධ වූ වැදගත් සිද්ධියක් ගැන ලියන්නට හිතුවා. ඒ තමයි බෙල්ජියම රාජ්‍යයක් ලෙස බිහිවීම​. නැපෝලියන් අධිරාජයා පරාජය කළාට පසුව යුරෝපයේ සාමය ස්ථාපිත කරන්නට වියානා සමුළුව රැස් වුණා. එහිදී ගත් එක් තීරණයක් වූයේ පැරණි ඔස්ට්‍රියානු නෙදර්ලන්‍තය ද ඇතුලත්ව එක්සත් නෙදර්ලන්ත රාජධානියක් නිර්මාණය කිරීමට යි. මෙහි අරමුණ වුණේ ප්‍රංශයට උතුරු දෙසින් ප්‍රබල දේශසීමා රාජ්‍යයක් නිර්මාණය කිරීමයි. මේ අනුව නෙදර්ලන්තය සහ පැරණි ඔස්ට්‍රියානු නෙදර්ලන්තය එක් රාජ්‍යයක් බවට පත් වුණා. එහි පාලකයා වූයේ නෙදර්ලන්තයේ රජතුමායි. මේ අතර එරට පාර්ලිමේන්තුවට අලුතින් එක් වූ දකුණුදිග නෙදර්ලන්තයෙන් සහ උතුරුදිග නෙදර්ලන්තයෙන් සමාන මන්ත්‍රීන් සංඛ්‍යාවක් තෝරාගනු ලැබුණා. බැලූ බැල්මට මෙහි සාධාරණත්වයක් පෙනුණත් රටේ ජනගහනයෙන් සියයට 62 ක් පමණ​, ඒ කියන්නෙ ආසන්න වශයෙන් තුනෙන් දෙකක්, දකුණු නෙදර්ලන්තයේ ජීවත් වූ නිසා මෙය සාධාරණ වුණා කියන්නට බැහැ. ඒ වගේම රටේ ප්‍රධාන නිලධාරීන් වැඩි දෙනෙක් නෙදර්ලන්ත (එනම් ලන්දේසින්) වුණා. ඒ අතරට හමුදා නිලධාරින් ද අයත්. තව ද උතුරේ ජනයා රෙපරමාදු ද දකුණේ ජනයා කතෝලික ද වූ අතර ලන්දේසි භාෂාව රාජ්‍ය භාෂාව ලෙස භාවිතා කිරීමට බල කිරීම දකුණේ වූ ප්‍රංශ කතා කරන අයගේ අප්‍රසාදයට හේතු වුණා. 1830 ජූලි මාසෙදි ප්‍රංශයේ X වන චාර්ල්ස් රජතුමාට එරෙහිව ජනතාව කැරලි ගැහුවා. මේ අනුව ඔහුව බලයෙන් ඉවත් කරලා ලුවී ෆිලිප් නම් රජකු බලයට පත් කරගනු ලැබුණා. මේ සමග යුරෝපයේ වෙනත් ප්‍රදේශවලටත් මේ ජනතා නැගිටීමෙ බලපෑම දැනුණා. අගෝස්තු 25 වනදා බෙල්ජියම් ජනතාව කැරලි ගැහුවා. ලන්දේසි සෙබළුන් පළවා හැරියා. මේ අවස්ථාවෙ නෙදර්ලන්ත රජු යුද්ධයට සම් බන් ධ වෙන්නට අදිමදි කළා. ප්‍රංශයේ නව රජය බෙල්ජියානු විප්ලවවාදීන්ගෙ පැත්ත ගත්තත්, අනෙක් යුරෝපා රටවල් ඔවුනට එරෙහි ස්ථාවරයක තමයි හිටියෙ. නමුත් ඔවුනගේ රටවලත් කලබල ඇතිවූ හෙයින් බෙල්ජියම ගැන මැදිහත් වීමට ඔවුනට හැකි වූයේ නැහැ.

මේ අනුව 1830 නොවැම්බරයෙදි බෙල්ජියමේ ජාතික සභාවක් රැස් වී 1831 පෙබරවාරියෙදි නව ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කළා. මෙහිදී බෙල්ජියම ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් ලෙස ප්‍රකාශ කෙරුණා. ඇත්තෙන්ම විප්ලවවාදීන් අතර වූ සමූහාණ්ඩුවාදීන්ට ඕන වුණේ බෙල්ජියම සමූහාණ්ඩුවක් කිරීමටයි. නමුත් එවැනි පියවරක් යුරෝපයේ රටවල් බියට පත් කරන්නට ඉඩ තිබෙන බව දැන සිටි නිසා ඔවුන් ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් සඳහා එකඟ වුණා. ඉන් පසු ඔවුන් රජකමට සුදුස්සෙක් හොයන්නට වුණා. මේ අනුව නැසීගිය වේල්සයේ ෂාලට් කුමරියගෙ ස්වාමියා වූ සැක්ස්-කොබර්ග් හි ලියෝපෝල්ඩ් කුමාරයා ඒ තනතුරට පත්කර ගත්තා. මෙසේ ඉංග්‍රීසි රජ පවුලටත් සම්බන්ධ වූවකු පත් කරගැනීමෙන් බෙල්ජියානුවන් තහවුරු කළේ ප්‍රංශය තමන්ගෙ රට ඈඳා ගැනීමේ තර්ජනයක් නොමැති බවයි. මේ අනුව I වන ලියෝපෝල්ඩ් බෙල්ජියමෙ රජකමට පත් වුණේ 1831 ජූලි 21 වනදා. මේ අවස්ථාවෙ නෙදර්ලන්තය බෙල්ජියම අල්ලාගන්න හමුදා එව්වා. අගෝස්තු 2 වනදා මෙම ප්‍රහාරය එල්ල වුණා. නමුත්, මේ අවස්ථාවේ ප්‍රංශය මැදිහත් වුණා. දින දහයකට පසු අගෝස්තු 12 වනදා නෙදර්ලන්තයට යුද්ධය අතැර දමන්න සිදු වුණා. නෙදර්ලන්තය විසින් බෙල්ජියමේ ස්වෛරීත්වය පිළිගත්තේ 1839 දි. එම අවස්ථාවෙ යුරෝපා බලවතුන් අතර බෙල්ජියමෙ මධ්‍යස්ථභාවය ගැන එකඟත්වයක් ආවා. 1914 දි ජර්මනිය මෙම එකඟතාව කඩ කළ විට​ බ්‍රිතාන්‍යය ජර්මනියට එරෙහිව යුධ ප්‍රකාශ කළා. ඒක නම් ඉතින් වෙනමම කතාවක්

සාමය සඳහා “යූ ටර්න්” ගැසූ ඉතියෝපියාව

දශක දෙකක කාලයක් තිස්සේ පැවති ඉතියෝපියා - එරිත්‍රියා අර්බුදය විසඳීම සඳහා එම රටවල් දෙක මූලික පියවර ගනු ලැබීම පසුගිය දිනයන් හි කතාබහට ලක් වූ සිද්ධියක් විය​. 1998 සිට 2000 දක්වා කාලය තුළ​, නොවැදගත් කුඩා ප්‍රදේශයක් අරබයා යුධ වැදුණ මෙම දෙරට එතැන් පටන් ම එකිනෙකා නුරුස්සන තත්ත්වයෙන් පසු විය​. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට කරුණු පෙළ ගැසුනේ ඉතියෝපියාවට නව අගමැතිවරයකු පත් වීමෙනි.

සහෝදරයින් අතර යුද්ධය​

1998 දී දෙරට අතර යුද්ධයක් ඇති වූ අවස්ථාවේ ඇතැම් විචාරකයෝ ඒ පිළිබඳ මවිතයට පත් වූහ​. ඊට හේතුව වූයේ ඊට වසර කිහිපයකට පෙර මෙම දෙරටෙහි දේශපාලන නායකත්වයන් එකමුතුව අප්‍රිකාවේ ප්‍රබලම යුධ හමුදාවක් හා සටන් වැදී ජයගත් හෙයිනි.

මුල් කාලීනව එරිත්‍රියාව සහ ඉතියෝපියාව අතර අර්බුද ඇති වීමට හේතු තිබුණි. එරිත්‍රියාව 19 සියවස අග භාගයේදී ඉතාලි යටත් විජිතයක් බවට පත් වූයේ ය​. ඉතාලිය 1896 දී ඉතියෝපියාව ද යටත් කිරීමට උත්සාහ කර​ ලජ්ජාසහගත පරාජයක් භුක්ති වින්ඳේ ය​. ඉන්පසු ඔවුන් නැවත ඉතියෝපියාව ආක්‍රමණය කළේ 1935 දී ෆැසිස්ට්වාදී බෙනීටෝ මුසෝලිනී යටතේ ය​. කෙටි කලක් ඉතාලිය විසින් ඉතියෝපියාව පාලනය කළ ද දෙවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර දී එරට නැවත මුදවා ගන්නා ලදී.

අබියි අහමඩ්
එවකට ඉතියෝපියාවේ වූයේ වසර 2000 කට වඩා පැරණි ඉතිහාසයක් පවතී යයි කියන සොලමනික රාජ්‍යවංශය යටතේ වූ පාලනයකි. එහි අධිරාජයා හේල් සිලාසි නම් විය​. දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු පරාජය වූ ඉතාලියෙන් එරිත්‍රියාව යළි ලබා ගැනීම ඉතියෝපියානු අධිරාජයාගේ අභිලාශය වූ අතර එරිත්‍රියානු ජනයා ඒ පිළිබඳ එතරම් ප්‍රසාදයක් නොදැක්වූ හ​. මේ අනුව මෙම ගැටළුවට විසඳුමක් ලෙස එරිත්‍රියාවට විශේෂ බලතල ප්‍රදානය කරමින් එය ඉතියෝපියාවේ කොටසක් බවට පත් කරන ලදී.

නමුත් කෙටි කලකින් එම ස්වයං පාලන බලතල ඉවත් කළ අධිරාජයා එරිත්‍රියාව සිය ඍජු පාලනයට ගත්තේය​. මේ අනුව එරිත්‍රියාවේ ස්වාධීනත්ව අරගලයට මග සැලසිණ​.

1974 දී අධිරාජයා බලයෙන් නෙරපූ හමුදා නිලධාරීන් පිරිසක් ඉතියෝපියාවේ බලය අල්ලාගත් හ​. මෙම කමිටුව "ඩර්ග්" නමින් හඳුන්වන ලද අතර එහි නායකයා වූයේ මෙන්ගිට්සු හේල් මාරියම් නමැති නිලධාරියෙකි. ඔවුන් විසින් දැඩි ප්‍රජාපීඩක, මාක්ස්වාදී පාලනයක් නිර්මාණය කළ අතර ඊට සෝවියට් දේශයේ ද සහය ලැබිණ​.

මෙම පාලනයට එරෙහිව අවිගත් ප්‍රධාන කණ්ඩායම් දෙකකි. ඒ එරිත්‍රියානු මහජන විමුක්ති පෙරමුණ (Eritrean People’s Liberation Front - EPLF) සහ ටිග්‍රෙයානු මහජන විමුක්ති පෙරමුණ (Tigrayan People’s Liberation Front - TPLF) ප්‍රමුඛ ඉතියෝපියානු සංවිධානයි. ටිග්‍රෙයානු ජනයා වාසය කළේ එරිත්‍රියාවට යාබද කඳුකර ප්‍රදේශවල ය​.

1991 දී ඉතියෝපියානු රජය කඩා වැටුණ අතර ටිග්‍රෙයානු මහජන විමුක්ති පෙරමුණ ප්‍රමුඛ ඉතියෝපියානු මහජන විප්ලවවාදී ප්‍රජාතාන්ත්‍රික පෙරමුණ (Ethiopian People’s Revolutionary Democratic Front - EPRDF) එරට බලයට පත් වූයේ ය​. මේ අතර 1993 මැයි මාසයේදී එරිත්‍රියාව නිල වශයෙන් ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශ කළේ ය​. 1994 දී එරිත්‍රියානු මහජන විමුක්ති පෙරමුණෙහි නම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ සාධාරණත්වය සඳහා මහජන පෙරමුණ (People’s Front for Democracy and Justice - PFDJ) ලෙස වෙනස් කෙරිණ​.

සංවිධාන හතරක එකමුතුවක් වන EPRDF ඉතියෝපියාව පාලනය කළ අතර නව පරිපාලනයේ පළමු නායකයා වූයේ මෙලෙස් සෙනාවි ය​. ඔහු TPFL හි ද නායකයා විය​. මෑතක් වනතුරු EPRDF පක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධානය වූයේ TPLF ය. මේ අතර ඉතියෝපියාවේ නායකයා ලෙස 1991 සිට දිගටම කටයුතු කරන්නේ ඉසයියාස් අෆ්වර්කි ය​. මෙම දෙරට ම ඒකාධිපතිත්වය කරා ගමන් කළ අතර එරිත්‍රියාවේ එය ඍජු ලෙසත්, ඉතියෝපියාවේ වක්‍ර ලෙසත් බලාත්මක කරන ලදී. ඉතියෝපියාවේ විපක්ෂ දේශපාලන පක්ෂ වෙතත් ඒවා මෑතක් වනතුරු ම දැඩි මර්ධනයක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වූයේ ය​. එරිත්‍රියාවේ වෙනත් පක්ෂ නොමැත​.

විරසකය​

එරිත්‍රියාව නිල වශයෙන් වෙන් වී පස් වසරකට පසු බඩිමේ (Badime) නම් නිසරු කුඩා නගරයක් අරබයා 100,000 ක පමණ ජීවිත අහිමි කරගනිමින් මෙම දරට අතර යුද්ධයක් ඇති වීම තරමක මවිතයක් ඇති කිරීම ස්වාභාවික ය​. විචාරකයන්ගේ මතය වන්නේ මෙම ගැටුමට මූලික හේතුව වූයේ කලක් එක්ව සටන් වැදුණ ඉතියෝපියානු සහ එරිත්‍රියානු නායකත්ව අතර මතු වූ පුද්ගලික මතභේද සහ එදිරිවාදිකම් බව ය​.

2000 දී ඇති කරගන්නා ලද එකඟතාවයකට අනුව සටන් විරාමයකට එළඹි අතර බඩිමේ නගරය එරිත්‍රියාවට පවරා දීමට නියම විය​. නමුත් මෑතක් වනතුරු ඉතියෝපියාව එම කොන්දේසි පිළිගත්තේ නැත​.

මීළඟ වසරවලදී ඉතියෝපියාව වේගවත් සංවර්ධනයක් කරා පියවර තැබීය​. විශේෂයෙන් ම චීනයේ ආයෝජන මීට උපකාර වූයේ ය​. මේ අනුව පසුගිය දශකයක පමණ කාලය තුළ අප්‍රිකාවේ වේගයෙන් ම සංවර්ධනය වන ආර්ථිකය ලෙස ඉතියෝපියාව නමක් දිනා ගත්තේ ය​. මේ අතර විශේෂයෙන් සෝමාලියාවේ ක්‍රියාත්මක වූ අල්-ෂබාබ් ඉස්ලාමීය අන්තවාදීන්ට උපකාර කරන්නේය යන චෝදනාව මත  එරිත්‍රියාවට එරෙහිව සම්බාධක ද පනවන ලදී. ඉතියෝපියාවට සාපේක්ෂව එරට ආර්ථික අංශයෙන් බොහෝ පසුපසට විය​. ඉතියෝපියානු අසත්‍ය ප්‍රචාරයන් තමන් මත වන සම්බාධක සඳහා ප්‍රධාන හේතුවක් බව එරිත්‍රියාව දිගටම චෝදනා කළේ ය​.

මේ අතරවාරයෙදී, නගර ව්‍යාප්තිය සහ නවීකරණ ව්‍යාපෘති සඳහා ඉඩම් අල්ලා ගැනීම පිළිබඳ ඔරෝමෝ ගෝත්‍රික ජනතාව අතරින් නැගුණ විරෝධයන් හමුවේ ඉතියෝපියාව දේශපාලන අර්බුදයක් කරා ගමන් ගත්තේ ය​. කෙතරම් උත්සාහ කළ ද මෙම විරෝධතා මර්ධනය කිරීමට නොහැකි වූ අතර එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වූයේ 2018 අප්‍රේල් මාසයේදී අගමැති හේල්මාරියම් දෙසලෙගන් සිය ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීමයි. එම ධුරයට තෝරාගත් නව අගමැතිවරයා වූයේ අබියි අහමඩ් ය​.

ප්‍රතිසංස්කරණවාදියා

අබියි අහමඩ් ඔරෝමෝ ජාතික මුස්ලිම් පියකුගේ දරුවෙකි. එමෙන්ම ඔහු EPRDF පක්ෂයේ එක් සංවිධානයක් වන ඔරෝමෝ මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංවිධානයේ (Oromo People’s Democratic Organization) නායකයා ය​. තවමත් 42 හැවිරිදි ඔහු බලයට පත් වූ පසු විශාල ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩපිළිවෙලක් ඇරඹී ය​. දේශපාලන සිරකරුවන් දහස් ගණනින් නිදහස් කළ හෙතෙම​, ඇතැම් රාජ්‍ය ව්‍යාපාර පෞද්ගලීකරණය සඳහා කටයුතු ඇරඹුවේ ය​.

එමෙන්ම අදටත් ඉතියෝපියාවේ ආර්ථිකය කෘෂිකර්මාන්තය මත රඳා පවතින හෙයින් එය වෙනස් කිරීම සඳහා ඔහු පියවර ගනිමින් සිටියි. යම් හෙයකින් දේශගුණික විපර්යාසයක් හේතුවෙන් කෘෂිකර්මාන්තයට දරුණු පහරක් එල්ල වුවහොත් එය සමස්ථ ආර්ථිකයට ම දරුණු ලෙස බලපෑමට ඉඩ තිබීම ඊට හේතුව ය​.

මේ අතර අසල්වැසි රටවල් සමග මෙන්ම අසල්වැසි රටවල්වල ද​ සාමය ස්ථාපිත කිරීම වැදගත් බව අබියි අහමඩ් විශ්වාස කරයි. එමගින් කලාපීය ස්ථාවරත්වය වැඩි දියුණු කොට ආරක්ෂක වියදම් අඩු කිරීම මෙම හිටපු හමුදා නිලධාරියාගේ අපේක්ෂාව ය​. ඔහුගේ මැදිහත් වීමෙන් දකුණු සුඩානයේ ප්‍රධාන එදිරිවාදීන් දෙදෙනා වන ජනාධිපති සල්වා කීර් සහ කැරලි නායක රියෙක් මචාර් ඉතියෝපියාවෙදී හමු වූහ​. මේ අතර 2000 වසරේ එකඟතාව පිළිගන්නා බව සඳහන් කළ අබියි අහමඩ් එරිත්‍රියාව සමග සාමය සඳහා ද මුල පිරුවේ ය​. මේ අනුව එරිත්‍රියානු දූත පිරිසක් ජූනි 26 වනදා ඉතියෝපියාවේ සංචාරය කළ අතර ළඟදීම අබියි අහමඩ් සහ ඉසයාස් අෆ්වර්කි අතර ද සාකච්ඡා පැවැත්වෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

"අනිද්දා" (2018 ජූලි 6) සටහන​: මෙම ලිපිය පළ වී දෙදිනකින් අබියි අහමඩ් එරිත්‍රියාවේ සංචාරය කළ අතර එරට ජනාධිපතිවරයා මුණ ගැසුණි. ඊළඟ දිනයේදී දෙරට අතර සාමය සහ මිත්‍රත්වය පිළිබඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කෙරිණ​.